Compassion Rising Tour 2025: Riga – Museum of Occupations, stadslegende

Grens Litouwen – Letland

Riga: oude stad en Museum of Occupations

Maandagochtend moest ik naar een fietsenmaker om de naaf-USB lader voor mijn mobiele telefoon te laten herstellen. Enkele dagen geleden was die midden in een bonkerige gravelrit plots gestopt met laden. Ik wilde die graag gerepareerd hebben voordat ik Estland binnenreed, want daar zijn naar verluidt uitgestrekte stukken waar totaal geen bewoning is. De fietsenmaker had het euvel snel hersteld – en nu weet ik ook hoe dat moet.

Na zoveel kilometers fietsen keek hij ook de kettingspanning na. Die was al te veel uitgerekt en kon best vervangen worden, samen met de derailleurcassette.

Omdat zo’n cassette vrij duur is, vroeg ik of hij er een met een kleiner verzet kon opzetten. Met de huidige 11-36 geraak ik moeilijk +10 procent hellingen op en volgend jaar zou ik graag in de Balkan gaan fietsen. Bij mijn fietsenmaker Lucien zeggen ze dat dit niet kan zonder heel het systeem, dus ook de shifters en zo, te vervangen door een MTB (mountainbike) systeem. Een vrij dure ingreep. Toen ik twee dagen nadien de fiets ging halen, stond er een 11-42 op en de fiets bolde en schakelde perfect! De eerste rit na Riga kon ik zonder problemen erg steile treinbruggetjes op waar ik anders moest fietsduwen. Bedankt fietsenmaker Riga, hiermee spaar ik heel wat uit.

In de namiddag wandelde ik door de oude stad naar het ‘Museum of Occupations’. Eerst passeerde ik langs het Stadhuisplein met het bekende gotische Zwarthoofden Huis. Dit was het huis van het Broederschap van de Zwarthoofden, een gilde voor ongetrouwde Duitse kooplieden in Riga. Het originele gebouw dateerde uit de 14de eeuw. Tijdens een Duits bombardement in 1941 werd het grotendeels verwoest. De Sovjets braken de ruïne in 1948 volledig af. Tussen 1993-99 werd het gebouw heropgebouwd tot zijn vroegere volle glorie, dit ter gelegeheid van het 800-jarig bestaan van Riga. De rijk versierde maniëristische gevel is na die reconstructie een van de grootste bezienswaardigheden van de stad.

Zwarthoofdenhuis in Riga

Museum of Occupations

Naast het Stadhuisplein bevindt zich het ‘Museum of Occupations’, dat de drie periodes van totalitaire bezetting documenteert: de eerste Sovjetbezetting van 1940-41, Nazi Duitsland van 1941 tot 1944 en opnieuw de Sovjets van 1944 tot 1991. De hoeveelheid informatie was overweldigend, ik geraakte op mijn beschikbare twee uur tijd maar tot in de helft. Deportaties naar Siberië — van ganse families tegelijk — door de Sovjets van al wie niet beantwoordde aan het profiel ‘proletariër’ en als een vijand van het communisme beschouwd werd. Het leven van die gedeporteerden in de gulachs. De Jodenvervolging en -uitroeiing onder de Nazi’s, het ondergronds verzet tegen de Russen, dat aanvankelijk wat betreft voedselbevoorrading en schuilgelegenheden geholpen werd door de boeren, maar die steun verdween naarmate boerderijen opgingen in kolchozes. Geen verhalen om vrolijk van te worden. En de geschiedenis is zich nu elders aan het herhalen…

Aan de westzijde van het museum ligt ‘Riflemen’s Square’. Dat is een controversieel monument, in 1971 neergepoot door de Sovjets om Letse schutters te herdenken die in de eerste wereldoorlog vochten aan de zijde van het Russische rijk. Tijdens de Russische revolutie vervoegden sommigen de Bolsjewieken en droegen zo bij tot de totstandkoming van de Sovjet Unie. De gevoelens van de Letten omtrent dit standbeeld zijn verdeeld: sommigen huldigen de riflemen als helden die hun land verdedigden, anderen zien het monument als een getuige van de Sovjetbezetting.

Op dit plein staat ook een grote wand in cortenstaal die tot het Museum of Occupations behoort. De voorkant van de wand bestaat uit een knap geometrisch patroon, op de achterkant staan reproducties van handtekeningen en tekstjes van slachtoffers van de bezettingen.

Handtekeningenmuur Museum of Occupations

Kristaps de Grote, legendarische stichter van Riga

Om te bekomen van die zware brok twintigste-eeuwse geschiedenis kuierde ik nog wat door de zonnige straten van de oude stad en wandelde tegen zonsondergang een eind naast de Daugava rivier om van het kleurenspel van ‘orange hour’ te genieten. Daar passeerde ik een reproductie van het houten beeld van Kristaps de Grote, de legendarische figuur die aan de basis ligt van de stichting van Riga.

Volgens het verhaal was Kristaps (of “Grote Christoffel”) een reus die aan de oevers van de Daugava woonde. Hij verdiende zijn geld door mensen op zijn brede schouders over de rivier te dragen. Op een stormachtige nacht hoorde Kristaps een kind huilen en zag een kleine jongen die vroeg om gedragen te worden. Ondanks het gevaarlijke weer en het feit dat het kind met elke stap zwaarder leek te worden, bracht Kristaps hem veilig naar de overkant.

De volgende ochtend ontdekte Kristaps een stapel goud waar het kind had geslapen, een teken dat de jongen een bovennatuurlijk wezen was (sommigen zeggen een engel of Christuskind). Kristaps gebruikte het goud om de stichting van de stad te financieren, en zo werd Riga geboren.

Kristaps de Grote

2 september: Centrale markt, Spikeri stapelhuizen en wandeling oude stad

De Centrale Markt van Riga opende in 1930. Ze is gevestigd in voormalige zeppelinhangars die de Duitse strijdkrachten achterlieten na de Eerste Wereldoorlog, en werd destijds als de grootste en modernste markt van Europa beschouwd. In 1997 werd de markt, samen met het centrum van Riga, opgenomen op de UNESCO Werelderfgoedlijst.

Het was er niet druk toen ik er was, maar het aanbod van vers fruit, vis, vlees en in beperktere mate kledij en ondergoed was overweldigend. Ik vraag me af hoeveel van de verse waar hier dagelijks moet weggeworpen worden….

Achter de Centrale Markt ligt de Spikeri wijk. Ze bestaat uit eenvormige voormalige stapelhuizen die sinds 2012 met EU steun herbestemd worden voor woon-, cultuur- en vrijetijdsdoeleinden. Veel leven zag ik er nog niet. Er was één theatertje en enkele kleine artisanale winkeltjes die gesloten waren. Maar ik vermoed dat de wijk er binnen afzienbare tijd veel hipper en bruisender zal uitzien. Die originele stapelhuizen hebben veel potentieel.

Centrale Markt Riga

Op weg naar het kunstmuseum Riga Bourse passeerde ik de Sint-Johanneskerk met zijn 26-meter-hoge, ingewikkelde Gotische ribgewelven, de Lutherse Sint-Petrus kerk — twintig procent van de Letten zijn Protestants – en de Dome Kathedraal.

Riga Bourse museum

Naast kunst uit verschillende windstreken en tijdperken, inclusief enkele toonkasten met Tibetaanse kunst en religieuze voorwerpen, huisvest dit voormalige beursgebouw ook enkele schilderijen gemaakt in Tibet vóór de Chinese bezetting.

Gelukkig werd de Tibetaanse collectie hier niet aangeduid met de landnaam ‘Xizang’, de Chinese term voor Tibet die de overheid overal probeert op te dringen, met als doel niet alleen de Tibetaanse cultuur van de kaart te vegen, maar ook de benaming ‘Tibet’.

China probeert de benaming Xizang ook ingang te doen vinden in andere landen en buitenlandse culturele instellingen. Dit lukte bijvoorbeeld al bij het Quai Branly Museum in Parijs en British Museum in Londen, wat heftige protesten uitlokte bij de lokale Tibetaanse gemeenschappen in ballingschap. Beide musea hebben dit beleid ondertussen gelukkig teruggedraaid.

Voor meer informatie of de Tibet/Xizang controverse, zie https://tibetnetwork.org/un-expert-calls-out-erasure-of…/

Tibetaans landschap Nicolas Roerich

Nicolas Roerich schilderde in Tibet voor Chinese bezetting

Tot mijn verbazing bevindt zich dus in dit museum ook een collectie schilderijen van ene Nicolas Roerich (1874-1947), een Russische schrijver/schilder/reiziger die in de jaren 1930 lange tijd in de Himalaya verbleef, op zoek naar spiritualiteit en de diepere betekenis van het leven. In 1937 schonk hij een aantal van die werken aan de Letse Roerich Society. Die werd in 1930 opgericht en groeide uit tot een belangrijk cultureel centrum in Riga. Letland was het land van Roerichs voorvaders. Bij de eerste Sovjet bezetting in 1940 werd de vereniging ontbonden en werd haar kunstcollectie bewaard in het Staatsmuseum voor Letse en Russische Kunst.

Roerich maakte een aantal van de getoonde werken in het Tibet van vóór de Chinese bezetting. Om die reden heb ik die allemaal gefotografeerd. Ze zaten achter glas, jammer genoeg met soms niet te vermijden reflecties.

Nationaal Kunstmuseum

Mijn laatste dag in Riga wijdde ik aan een bezoek aan het Nationaal Kunstmuseum, waar in de kelderverdieping de tijdelijke tentoonstelling ‘Light from Italy: from Fattori to Morandi’ liep.

Enkele zalen op de tweede verdieping toonden werk van de Letse kunstenares Džemma Skulme (1925-2019), van tijdens de Sovjet bezetting en erna.

De tentoonstelling die ik het boeiendst vond was ‘Dismantling the Wall – Latvian Art 1985-91. Werk van tijdens de laatste jaren van de Sovjet bezetting, waarin de hunkering en roep naar meer vrijheid zich steeds meer en openlijker manifesteerde. Onder sommige foto’s staat meer toelichting.

En dan was er nog de gebruikelijke kunsthistorische presentatie van Letse schilders in de 19de en 20ste eeuw. Mijn hoofd was na vier dagen stad stilaan oververzadigd geraakt met kunstindrukken. Ik maakte in dit museum maar enkele foto’s.

Deel deze post op social media

Lees meer...

Eregalerij toffe mensen

Onderweg ontmoet ik zo veel vriendelijke, hulpvaardige of gastvrije mensen.
Zij verdienen een eregalerij.

Lees meer

Rond Adriatische Zee 2026: Balkan steden

De eerste stad in de Balkan die ik bezocht was Split, UNESCO werelderfgoed in Kroatië.

Lees meer